Fundacja Wolność i Pokój

Centrum Informacji

List z Kalafiorni. O książkach

Jan Pokojowy

Drogi Poloeschatolo.

W ramach projektu wiodącego „Chlebuś z masełkiem” zajmuję się katalogowaniem przychodzących do naszej biblioteki książek. Zajęcie to mało ekscytujące, ale od czasu do czasu natykam się na książki na tematy ważne dla nas obu, więc pomyślałem sobie, że nie od rzeczy będzie podzielenie się z Tobą. To nie znaczy żebym zaraz je czytał, po prostu biorę do ręki i przeglądam, czasem dokładniej, czasem mniej dokładnie. Tak że nie bierz poniższych uwag za kompetentne recenzje, ale za luźnie impresje i dywagi. Nie jest też to w żadnym wypadku kompletna panorama tego co się ukazuje, akurat te książki do mnie trafiają bo kilku kolegów – specjalistów z różnych dziedzin (nauki polityczne, historia, ekologia) wybiera je i zamawia dla biblioteki.

OkładkaSharon Erickson Nepstad,Nonviolent Revolutions: Civil Resistance in the Late 20th Century (“Rewolucje bez przemocy: opór społeczny w końcu XX wieku”, Oxford University Press, 2011) to książka, a właściwie 135. stronicowa broszura sztucznie nadmuchana do objętości 178 stron. Jest to powierzchowne porównanie pokojowych rewolt w Enerdowie i Chinach, Panamie i Chile i Kenii i na Filipinach. Zestaswienie jest mechaniczne a analiza całkowicie wyrwana z międzynarodowego kontekstu. O poziomie naukowym i kompetencjach autorki świadczy choćby to, że o Polsce jest pół zdania o bojownikach ruchu oporu, którzy w nocy sekretnie przekręcali znaki drogowe dla zmylenia nazistowskich okupantów — o Solidarności ani słowa, kościoła nie ma w ogóle w indeksie, nazwiska takie jak Wałęsa czy Havel w ogóle się nie pojawiają. No i takie zdanie na s. 38: „A kiedy obywatele (NRD – jp) wspięli się na Mur Berliński w październku (1989), zainspirowali innych w całej Europie Wschodniej, którzy wznieśli falę cywilnego oporu, która zmieniła region”.

Okładka

Jakby dla kontrastu przyzwoitą, choć dosyć szkicową analizę wschodnioeuropejskiej partii książki Nepstad przynosi książka Stephena Kotkina Uncivil Society: 1989 and the Implosion of Communist Establishment („Społeczeństwo nieobywatelskie: 1989 i zapaść komunistycznej elity”, Modern Library Chronicles, 2009), napisana przy współpracy Jana Grossa, kolegi z uniwersytetu Princeton. Zdaniem autora to implozja tytułowych „nieobywatelskich społeczeństw”, czyli partyjnej nomenklatury w poszczególnych krajach spowodowała upadek komunizmu, nie zaś samoroganizacja „społeczeństw obywatelsich” – jako że za wyjątkiem Polski takowych nie było. Godne uwagi jest wypunktowanie dwóch pozornie drobnych, niezaplanowanych wydarzeń, które posłużyły jako kamyki ruszające lawinę: debaty telewizyjnej w listopadzie 1988, w której Wałęsa przerobił pewnego siebie Miodowicza na kotlet mielony („he reduced Miodowicz to mincemeat”) i tym samym unaocznił 35 milionom Polaków, również wierchuszce partyjnej, oraz całemu światu, że król jest nagi, oraz konferencję prasową 9 listopada 1989, na której członek enerdowskiego politbiura Schabowski, nie wiedząc co odpowiedzieć na pytanie od kiedy ma obowiązywać nowa polityka zniesienia ograniczeń na wyjazdy zagraniczne, wydukał „od zaraz” – i ludzie masowo ruszyli do przejść granicznych do Enerefu.

Okładka książki

Najnowsza książka naszej ministrowej Anny Applebaum, Iron curtain: the crushing of Eastern Europe 1944-1956 („Żelazna kurtyna, zgniatanie Europy Wschodniej 1944-1956”, Doubleday, 2012) wygląda jak pierwsza część frodzącego się cyklu nt. najnowszej historii naszej części świata. Czerpiąc z nowodostępnych źródeł archiwalnych, jak również z mnogich śiadectw epoki, autorka szczegółowo opisuje proces stalinizacji Europy wschodniej: rozbijanie instytucji społecznych, organizację aparatu przemocy i zastraszania, likwidację oporu i wykształcanie się w społęczeństwach mechanizmów adaptacyjnych. Adresowana przede wszystkim do czytelnika zachodniego (choć i my możemy sporo się z niej dowiedzieć, zwłaszcza o krajach innych niż Polska) książka ta znalazła się w finale prestiżowej National Book Award za rok ubiegły i jestem pewien, że już jest tłumaczona na polski.

Okładka książkiPrzy okazji, Anna Applebaum wydała również w zeszłym roku… książkę kucharską napisaną wspólnie z Danielle Crittenden i pięknie ilustrowaną fotografiami autorstwa Bogdana i Doroty Białych dworku Sikorskich i potraw From a Polish country house kitchen: 90 recipes for the ultimate comfort food („Z kuchni polskiego dworku: 90 przepisów tradycyjnej dobrej kuchni”, Chronice Books, 2012).

Okładka książki
Praca Jana Palmowskiego Inventing a socialist nation: Heimat and the politics of everyday life in the GDR, 1945-1990 („Kreacja socjalistycznego narodu: Heimat i polityka życia codziennego w NRD, 1945-1990”, Cambridge University Press, 2009) traktuje o tym jak włądze NRD usiłowały wykreować “tożsamość narodową” Niemców wschodnich. Jednak zbudowana z elementów wzajemnie sprzecznych i nieprzystawalnych do obserwowalnej rzeczywistości, tożsamość ta nie mogła się zakorzenić w świadomości, toteż Niemcy, głosząc wierność oficjalnym rytuałom, znajdowali sobie tożsamości alternatywne. A w 1989 ta narzucona tożsamość spłynęła po nich jak po kaczce.

Okładka

W Forgotten voices: the expulsion of the Germans from Eastern Europe after World War II (“Zapomniane głosy: wypędzenie Niemców z Europy Wschodniej po II Wojnie Światowej”,Transaction Publishers, 2012) autor Ulrich Merten, pisze o wysiedlaniu Niemców z terenów Polski, Czechosłowacji, Węgier, Jugosławii i Rumunii. Jest to książka, która ze względu na drażliwy dla nas temat zasługuje na uważną lekturę, znacznie dokładniejszą niż ja mogę sobie pozwolić. Z pewnością znajdzie się w niej niejedno zdanie podważające nasze ustalone przekonania, budzące wątpliwości, albo wręcz dla nas nie do przyjęcia. Jednak na podstawie mojego pobieżnego przeglądu treści wydaje się, że autorowi udało się zachować naukową rzetelność i uniknąć grubej stronniczości.

Okładka

Warlands: population resettlement and state reconstruction in the Soviet-East European borderlands, 1945-50, antologia w opracowaniu Petera Gatrella and Nicka Barona (“Ziemie wojenne: przesiedlenia ludności i rekonstrukcja państw na pograniczu sowiecko-wschodnioeuropejskim, 1945-50) gromadzi eseje o litewskich DP w obozach na Zachodzie, selekcji w Związku Radzieckim osób wracających z niewoli w Niemczech i „wymianie ludności” w powojennym Leningradzie, powrocie wygnanych Ormian do radzieckiej Armenii. Przemieszczenia ludności związane z Polską poruszone są przez ukraińską badaczkę Katerynę Stadnik, Konrada Zielińskiego i Ewę Ocman.

Okładka

W zbiorze referatów z konferencji odbytej w 2005 w estońskim Tartu, Border changes wit 20th century Europe: Selected case studies pod red. Eero Medijainena i Olafa Mertelsmanna (“Zmiany granic w dwudiestowiecznej Europie: wybrane zagadnienia”, Lit Verlag, 2010) temat polskiej granicy zachodniej przedstawia Toomasz Kamusella z Trinity College w Dublinie, natomiast o granicy wschodniej pisze prof. Jerzy Kochanowski z UW. Wśród innych poruszanych zagadnień moją uwagę zwróciły m.in. kształtowanie świadomości narodowej na Bukowinie 1848-1947, rola zmian granic w czystkach etnicznych w ZSRR, czy esej o Królewcu: „From Königsberg to Kaliningrad”.

Okładka

Biorąc do ręki tom pod red. Muriel Blaive, Christiana Gerbela i Thomasa Linderbergera Clashes in European memory: the case of communist repression and the Holocaust (“Zderzenia w pamięci europejskiej: przypadek represji komunistycznych i holokaustu”, StudienVerlag 20110 miałem nadzieję na niezwykle potrzebną rozszerzoną analizę manipulowania przez komunistyczne reżimy Europy Wschodniej pamięcią Zagłady – coś podobnego do analizy Tima Cole procesu utylizacji i merkantylizacji Zagłady w USA i Izraelu (Selling the Holocaust: From Auschwitz to Schindler; How History is Bought, Packaged and Sold – „Holokaust na sprzedaż: od Oświęcimia do Listy Schindlera-jak historię się kupuje, opakowuje i sprzedaje”, Routledge, 1999), czy The Holocaust Industry Normana Finkelsteina (2 wyd. Verso 2003, polskie wyd. „Przedsiębiorstwo holokaust”, Volumen 2001) a co w odniesieniu do Polski ledwie dotknął Michał Steinlauf w Pamięci nieprzyswojonej (Cyklady 2001). Ciekawe zwłąszcza byłyby analizy przekształceń pamięci w Rosji, Austrii, czy na Bałkanach. Niestety, to co znalazłem to głównie wyliczanki i studia z konkurencji martyrologicznej z holokaustem jako miarą dobrego lub złego zachowania społeczeństw w poszczególnych krajach.

Okładka

David Fisher, Morality and war : can war be just in the twenty-first century? (“Moralność i wojna: czy w 21. wieku wojna może być sprawiedliwa?”, Oxford University Press, 2012). Fisher jest brytyjskim uczonym, który uprzednio pracował jako doradca w ministerstwie wojny i w NATO, a więc zarazem teoretykiem i w pewnym sensie praktykiem. W swej książce sprawdza czy średniowieczny koncept deklarowania i prowadzenia wojny sprawiedliwej (jus ad bellum i jus in bello), mający swe żródło w myśli chrześcijańskiej może znaleźć zastosowanie dziś – w świecie instytucji demokratycznych i etyki nie opartej na religii, jak i dlaczego kryteria mające swą podstawę w moralności jednostkowej i zbiorowej winny rozciągać się na decyzje i zachowania w sytuacji wojny.

Okładka książki

James P. Pfiffner, Torture as public policy : restoring U.S. credibility on the world stage (“Tortury jako polityka: przywracanie wiarygodności USA na arenie światowej”, Paradigm Publishers, 2010). Autor, profesor w George Mason University i weteran wojny w Wietnamie pisze we wstępie: „Kiedy na wiosnę 2004 zobaczyłem fotografie z Abu Ghraib, moją pierwszą reakcją było, „Przecież to Stany Zjednoczone Ameryki, my takich rzeczy nie robimy”. A moja druga reakcja, to że to grupka niedorostków bez właściwego treningu, robiąca to dla zaspokojenia własnych sadystycznych fantazji. Ale im bliżej się przyglądałem temu smutnemu epizodowi, tym bardziej sobie uświadamiałem, że sadyzm ukazany na fotografiach to nie odosobniony incydent popełniony przez parę „zgniłych jabłek”. Owszem, „jabłka” były zgniłe, ale kontekst w jakim stosowały sadyzm był systemowy i sięgał aż do samej góry łańcucha dowodzenia.” Spis rozdziałów: Poityka USA wobec więźniów – Tworzenie polityki tortur – Działania: stosowanie polityki – Logika tortur: kwestie moralne i behawioralne – Tortury i prawo – Odpowiedzialność przełożonych.

Okładka

Jeszcze chcę Ci wspomnieć o książce, której jeszcze nie widziałem, bo ma się ukazać na dniach (planowana jest na czerwiec): Hugo Service, Germans to Poles : communism, nationalism and ethnic cleansing after the second World War, („Od Niemców do Polaków: komunizm, nacjonalizm i czystki etniczne po drugiej wojnie światowej”, Cambridge University Press, 2013).

I na koniec najlepsze – ponieważ są to tytuły akademickie, najczęściej możesz je przejrzeć za darmo na google books w postaci „prewiews” obejmujących od 40-75% całości, a więc dosyć abyś mógł się dokładnie zorientować w zawartości – i zgodzić albo nie z moimi cenzurkami!

Serdecznie Cię pozdrawiam,
Twój
Jan Pokojowy

PS. Właśnie się dowiedziałem, że książka Stephena Kotkina i Jana Grossa wyszła już po polsku: „Rok 1989. Koniec społeczeństwa nieobywatelskiego”, wyd. Świat Książki, 2009.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 29 Maj 2013 by in Nieskategoryzowane and tagged .

Zasady kopiowania z witryny FWiP

Wszelkie materiały publikowane w Centrum Informacji FWiP publikowane są na zasadach licencji Creative Commons 3.0 BY-NC (Uznanie Autorstwa - Użycie Niekomercyjne) chyba, że jest zaznaczone inaczej.

Odpowiedzialność za treść artykułów

Artykuły są wyrazem poglądów ich Autorów. Za treść przedruków, ogłoszeń itp., jeśli nie jest zaznaczone inaczej, odpowiada redaktor odpowiedzialny. Dokumenty i stanowisko Fundacji Wolność i Pokój muszą być sygnowane przez władze Fundacji zgodnie z jej Statutem

Kontakt z redakcją witryny FWiP

%d blogerów lubi to: